Komisja Europejska zaprezentowała kompleksowy Plan działania dla przemysłu chemicznego, mający na celu wzmocnienie konkurencyjności i modernizację unijnego sektora chemicznego. Dokument ten odpowiada na najbardziej palące wyzwania: wysokie koszty energii, nierówną konkurencję międzynarodową oraz słaby popyt, a jednocześnie promuje inwestycje w innowacje i zrównoważony rozwój. Towarzyszy mu szósta już odsłona tzw. pakietu uproszczeń legislacyjnych (Sixth Chemicals Omnibus), który ma na celu dalszą optymalizację i uproszczenie przepisów prawnych dotyczących chemikaliów. Komisja przedstawiła również propozycję wzmocnienia zarządzania i finansowej stabilności Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA).
Plan działania oparty jest na czterech głównych filarach: odporności sektora, transformacji energetycznej, wspieraniu rynków zbytu oraz ograniczeniu ryzyk związanych z substancjami niebezpiecznymi.
W zakresie wzmocnienia odporności przemysłu i zapewnienia równych warunków działania Komisja zapowiada utworzenie sojuszu Critical Chemical Alliance, który wraz z państwami członkowskimi i interesariuszami zidentyfikuje newralgiczne zakłady produkcyjne wymagające wsparcia politycznego. Sojusz będzie również przeciwdziałać zakłóceniom w łańcuchach dostaw oraz uzależnieniom od importu. Komisja zapowiada aktywne stosowanie narzędzi ochrony handlu i rozszerzenie monitoringu importu chemikaliów w ramach działającej już grupy Import Surveillance Task Force. Koordynacja projektów krajowych i unijnych, w tym tzw. IPCEIs (Important Projects of Common European Interest), ma pozwolić na lepsze ukierunkowanie inwestycji i pobudzenie innowacji.
W kontekście kosztów energii i dekarbonizacji Komisja zamierza w pełni wdrożyć Affordable Energy Action Plan, którego celem jest obniżenie kosztów energii i surowców dla producentów chemikaliów. Już teraz obowiązują przejrzyste zasady dla niskoemisyjnego wodoru, a do końca roku zaktualizowane mają zostać przepisy dotyczące pomocy państwa, tak by więcej producentów mogło korzystać z niższych stawek za energię elektryczną. Zachęca się też do korzystania z „czystych” źródeł węgla – takich jak wychwytywanie CO₂, biomasa czy odpady – przy równoczesnym wspieraniu OZE. Rozpoczęto również konsultacje społeczne w sprawie usprawnienia recyklingu chemicznego.
W obszarze stymulowania popytu i innowacyjności Plan podkreśla znaczenie zachęt podatkowych oraz nowych przepisów promujących wykorzystanie czystych chemikaliów. Nadchodzący Industry Decarbonisation Accelerator Act określi zasady dotyczące zawartości komponentów unijnych i kryteria zrównoważonego rozwoju, które mają wspierać wzrost rynku oraz inwestycje w czyste technologie. Równolegle rozwijana będzie Strategia Biogospodarki oraz Circular Economy Act, mające zwiększyć efektywność surowcową i poprawić warunki dla chemikaliów bio- i recyklowanych. Komisja planuje uruchomić EU Innovation and Substitution Hubs oraz zmobilizować środki z programu Horizon Europe (2025–2027), aby przyspieszyć rozwój bezpieczniejszych i bardziej zrównoważonych substytutów chemikaliów.
Szczególne miejsce w planie zajmują działania wobec substancji z grupy PFAS (per- i polifluoroalkilowych). Komisja potwierdza zamiar wprowadzenia naukowo ugruntowanych restrykcji, ograniczających ich emisje – z zachowaniem wyjątków dla zastosowań krytycznych, dla których nie ma alternatyw. W ramach zasady „zanieczyszczający płaci” przewidziane są inwestycje w innowacje, technologie remediacji oraz badania nad bezpiecznymi zamiennikami.
Unijny przemysł chemiczny to sektor o ogromnym znaczeniu – 29 tysięcy firm zatrudnia 1,2 miliona osób bezpośrednio i pośrednio wpływa na miejsca pracy dla kolejnych 19 milionów w łańcuchach dostaw. Plan działania opiera się na wcześniejszych inicjatywach, takich jak Kompas konkurencyjności i Clean Industrial Deal, a jego legislacyjny komponent odpowiada na obietnicę Ursuli von der Leyen dotyczącą uproszczenia prawa UE i redukcji obciążeń administracyjnych dla biznesu.
