Ministerstwo Klimatu i Środowiska poinformowało, że w pierwszym roku działania systemu kaucyjnego konsumenci zwrócili łącznie 5 mld opakowań po napojach. Sieć obejmuje już 65,5 tys. punktów zwrotu, a automaty kaucyjne obsługują dziewięć na dziesięć zwrotów. Dla branży tworzyw kluczowe pozostaje jednak pytanie o masę i jakość zebranego PET oraz jego dalsze wykorzystanie w recyklingu.
System kaucyjny działa w Polsce od 1 października 2025 r. Jak wynika z komunikatu Ministerstwa Klimatu i Środowiska z 30 września 2026 r., w pierwszym roku jego funkcjonowania zwrócono łącznie 5 mld butelek i puszek objętych kaucją. Wynik pokazuje skalę uruchomionej infrastruktury i aktywność konsumentów, ale nie daje jeszcze pełnego obrazu efektów materiałowych systemu.
W całym kraju działa ponad 65,5 tys. punktów zwrotu. W 23,5 tys. lokalizacji dostępne są automaty kaucyjne, które odpowiadają za 90 proc. wszystkich zwrotów. Ich rola jest szczególnie istotna w obsłudze dużych strumieni opakowań, ponieważ umożliwiają automatyczną identyfikację, przyjęcie i przygotowanie opakowań do dalszej logistyki.
Znaczącą część sieci tworzy jednak handel tradycyjny. Ustawowy obowiązek prowadzenia zbiórki obejmuje sklepy o powierzchni przekraczającej 200 m², ale do systemu dobrowolnie przystąpiło około 31 tys. mniejszych placówek. Stanowią one 47 proc. wszystkich punktów zwrotu. Poza handlem utworzono także niemal 750 wyspecjalizowanych punktów zbiórki. Taka struktura ma znaczenie dla dostępności systemu w mniejszych miejscowościach i tam, gdzie nie funkcjonują duże obiekty handlowe.
Ministerstwo przypomina, że wcześniejszy model zbiórki komunalnej pozwalał odzyskiwać około 40 proc. butelek z tworzyw sztucznych. Jednym z celów systemu kaucyjnego jest osiągnięcie wymaganego w Unii Europejskiej poziomu 90 proc. selektywnej zbiórki butelek z tworzyw do 2029 r. Osiągnięcie tego wskaźnika ma ograniczyć ryzyko kosztów związanych z niewypełnieniem unijnych obowiązków, ale dla rynku recyklingu równie ważna jest czystość i jednorodność pozyskiwanego strumienia.
W tym obszarze dane publiczne są nadal ograniczone. Liczba 5 mld obejmuje łącznie butelki i puszki objęte kaucją, dlatego nie można przedstawiać jej jako liczby zebranych butelek PET. W komunikacie resortu nie podano podziału zwrotów według materiałów ani masy zebranego PET. Brakuje również informacji o poziomach zbiórki dla poszczególnych rodzajów opakowań, wynikach operatorów, ilości materiału przekazanego recyklerom i udziale surowca wykorzystanego ponownie w obiegu bottle-to-bottle.
Dla przedsiębiorstw wykorzystujących recyklat w opakowaniach do napojów najistotniejsze będzie ustalenie, ile ton PET trafiło do sortowania i recyklingu oraz jaka część odzyskanego surowca została ponownie użyta do produkcji opakowań. System kaucyjny może zapewnić źródło dobrze rozpoznawalnego materiału o parametrach korzystniejszych niż mieszany strumień ze zbiórki komunalnej. Potencjał ten będzie można ocenić dopiero po publikacji danych o rzeczywistych przepływach materiału.
Ważną częścią modelu finansowego jest nieodebrana kaucja. Środki nieodebrane przez konsumentów nie mogą być wypłacane właścicielom jako zysk. Mogą natomiast finansować logistykę, sortowanie, systemy informatyczne, obsługę automatów i wynagrodzenia dla sklepów. Ministerstwo nie podało jednak wartości pobranej, zwróconej ani nieodebranej kaucji.
Resort zapowiada wydłużenie ważności bonów wydawanych przez automaty z 30 do 90 dni. Przygotowywane są także zmiany, które mają objąć kaucją małe szklane butelki po alkoholu, określane jako „małpki”. Wymaga to odrębnej zmiany ustawy i okresu dostosowawczego.
Pierwszy rok potwierdził dużą skalę operacyjną systemu. Do pełnej oceny jego znaczenia dla rynku opakowań i recyklingu potrzebne będą jednak dane o masie, jakości i zagospodarowaniu zebranych materiałów — przede wszystkim PET.
