Polski Związek Przetwórców Tworzyw Sztucznych zwraca uwagę przedsiębiorców na nowe wytyczne dotyczące wykazywania zgodności opakowań do kontaktu z żywnością z wymaganiami dotyczącymi PFAS. Dokument opracowany przez CFREP, grupę sektorową działającą w ramach European Plastics Converters (EuPC), proponuje rozwiązanie szczególnie istotne dla przetwórców: podstawą oceny zgodności powinna być dokumentacja i analiza ryzyka, natomiast kosztowne badania laboratoryjne należy stosować wtedy, gdy istnieją ku temu konkretne przesłanki.
Rekomendowane przez CFREP i EuPC podejście jest odpowiedzią na problem, który staje się pilny. Od 12 sierpnia 2026 r., zgodnie z art. 5 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWR), nie będzie można wprowadzać na rynek opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością zawierających PFAS w stężeniach równych lub wyższych od określonych limitów. Wynoszą one 25 ppb dla pojedynczego PFAS oznaczanego analizą ukierunkowaną, 250 ppb dla sumy PFAS oraz 50 ppm dla PFAS, w tym polimerowych PFAS.
Problem polega na tym, że obowiązek zaczyna być stosowany, mimo braku jednej zharmonizowanej metody analitycznej pozwalającej przedsiębiorstwom i organom kontrolnym w całej UE identycznie oceniać zgodność. Komisja Europejska zaproponowała wprawdzie trzyetapowe postępowanie. Pierwszym krokiem jest oznaczenie fluoru całkowitego (TF). Wynik poniżej 50 mg/kg pozwala uznać próbkę za zgodną. Przy przekroczeniu tej wartości można zastosować m.in. pirolizę-GC/MS w celu ustalenia charakteru fluoru, a następnie – jeśli jest to potrzebne – analizę TOP do weryfikacji niższych limitów PFAS. Komisja wskazuje, że według dostępnych jej danych próbki spełniające kryterium pierwszego etapu spełniały także wymagania kolejnych etapów.
CFREP i EuPC idą jednak dalej, odpowiadając na praktyczne pytanie przedsiębiorców: czy każdy uczestnik łańcucha dostaw powinien wykonywać własne badania? Ich odpowiedź brzmi: nie. Proponowany system ma trzy poziomy. Pierwszy, traktowany jako podstawowy, opiera się na dokumentacji dostawców, potwierdzeniu braku celowego stosowania PFAS oraz informacjach dotyczących łańcucha dostaw. Jeżeli dokumentacja jest kompletna, a ocena ryzyka nie wskazuje możliwości przekroczenia limitów, systematyczne badania analityczne nie powinny być wymagane.
Drugi poziom obejmuje badania uzasadnione ryzykiem, np. brakiem wiarygodnych informacji od dostawcy, możliwością zanieczyszczenia albo złożonym łańcuchem dostaw. Dopiero trzeci poziom przewiduje zaawansowane metody analityczne, takie jak TOP, przede wszystkim w przypadkach podejrzenia niezgodności lub kontroli urzędowej. W praktyce oznaczałoby to odejście od kosztownego modelu „badaj wszystko” na rzecz modelu „udokumentuj, oceń ryzyko i badaj tam, gdzie jest to uzasadnione”.
EuPC zwraca uwagę również na specyfikę przetwórstwa tworzyw. Fluoropolimery były historycznie stosowane m.in. jako środki pomocnicze w przetwórstwie, jednak według przywołanej w wytycznych analizy 103 próbek opakowań podstawowym czynnikiem ryzyka niezgodności było celowe stosowanie PFAS. Dokument wskazuje ponadto, że typowe temperatury przetwarzania poliolefin, około 180–250°C, pozostają znacznie poniżej temperatur rzędu 500°C, przy których zaczyna się degradacja dodatków fluoropolimerowych.
Szczególnej uwagi wymagają natomiast recyklaty. Według CFREP ryzyko nie jest jednakowe dla wszystkich strumieni. W przypadku PET prawdopodobieństwo zanieczyszczenia oceniane jest jako niskie, natomiast większą ostrożność należy zachować wobec zmieszanych strumieni tworzyw o trudnej do odtworzenia historii. Istotne stają się więc identyfikowalność materiału, kwalifikacja dostawców i udokumentowana ocena ryzyka, a nie automatyczne traktowanie wszystkich recyklatów jako problematycznych.
Czas na przygotowania praktycznie się skończył. Komisja potwierdza, że PPWR nie przewiduje okresu przejściowego na wyczerpanie zapasów opakowań zawierających PFAS: opakowania wprowadzane na rynek od 12 sierpnia 2026 r. muszą spełniać nowe limity. Dotyczy to także opakowań zawierających materiał z recyklingu.
Podejście zaproponowane przez CFREP i EuPC nie zmniejsza odpowiedzialności producenta za zgodność opakowania. Próbuje natomiast stworzyć system, w którym ciężar tej odpowiedzialności jest proporcjonalny do rzeczywistego ryzyka. Dla polskich przetwórców najważniejszym zadaniem jest więc obecnie nie masowe zlecanie analiz, lecz zbudowanie wiarygodnego i udokumentowanego systemu informacji o PFAS w całym łańcuchu dostaw.
Źródło: Guidelines for demonstration of compliance with PFAS requirements under Article 5(5) PPWR – CFREP
