Zgodnie z projektem nowej perspektywy finansowej Unii Europejskiej na lata 2028–2034, Komisja Europejska proponuje podwyższenie tzw. podatku od plastiku z 0,80 do 1 euro za każdy kilogram niepoddanych recyklingowi odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych. Nowa stawka, która miałaby wejść w życie wraz z kolejnym budżetem UE, będzie także corocznie indeksowana względem inflacji. W obecnej formule podatek ten nie jest uiszczany przez producentów ani konsumentów, lecz przez państwa członkowskie – jako opłata wynikająca z różnicy między ilością opakowań z tworzyw sztucznych wprowadzonych na rynek a rzeczywiście poddanych recyklingowi.
Wprowadzony w 2021 roku mechanizm ma nie tylko zapewniać nowe źródło dochodów własnych UE, ale również pełni funkcję motywacyjną – ma skłonić państwa do zwiększania poziomu recyklingu i ograniczania produkcji odpadów niemożliwych do zagospodarowania. W 2023 roku przy obecnej stawce 0,80 euro podatek ten przyniósł budżetowi unijnemu około 7,2 mld euro, co stanowiło ok. 4% całkowitych wpływów. Podwyżka stawki do 1 euro powinna – przy utrzymaniu dotychczasowych wolumenów – zwiększyć wpływy do ponad 9 mld euro rocznie.
W ramach tego samego mechanizmu Komisja Europejska planuje również wprowadzenie nowej opłaty dotyczącej odpadów elektrycznych i elektronicznych (WEEE), które nie zostaną poddane recyklingowi. Proponowana stawka to 2 euro za każdy kilogram tego typu odpadów, z roczną indeksacją inflacyjną. Prognozowane wpływy z tego tytułu mogą sięgnąć nawet 15 mld euro rocznie.
Dla krajów o niższych wskaźnikach recyklingu, takich jak Polska, proponowane zmiany oznaczają znaczące obciążenia budżetowe. W polskich warunkach, gdzie poziom recyklingu odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych wciąż nie spełnia wyznaczonych przez UE celów, wyższy podatek może przełożyć się na wyższe składki płacone do unijnej kasy. W praktyce istnieje ryzyko przerzucenia części kosztów na przedsiębiorców – zwłaszcza przetwórców tworzyw sztucznych i producentów opakowań.
Z drugiej strony, projekt może przyspieszyć niezbędne inwestycje w infrastrukturę odzysku i przetwarzania surowców wtórnych. W dłuższej perspektywie rozwiązania te mogą wspierać rozwój gospodarki cyrkularnej i zwiększać konkurencyjność firm, które już dziś inwestują w technologie ułatwiające recykling oraz zamknięty obieg materiałów.
